Oog om oog

We schrijven 1698. Plaats van handeling: Dordrecht. In dominees- en theologenland woedt binnen de gelederen van de orthodoxie een felle strijd tussen coccejanen en voetianen, vernoemd naar hun vroege inspirators, de theologen Johannes Coccejus en Gisbertus Voetius. Tot de kemphanen behoort, zij het nolens volens, de coccejaanse predikant-theoloog Salomon van Til. Hij is het slachtoffer van de dichter Jan van Hoogstraten, die in twee satires, de Coccejaanse Venus en de Bruiloft in Salomons Tempel, beide partijen op de hak neemt en tegen elkaar uitspeelt. In één moeite door fileert hij de man die hem om zijn levensstijl had gekapitteld en met wie hij vervolgens in onmin was geraakt. Want was ook op diens eigen moraal niet heel wat aan te merken? Was Van Til niet onbehoorlijk snel na het overlijden van zijn eerste vrouw getrouwd met de veel jongere Agatha van Molenschot, een dame nota bene van bedenkelijke reputatie? Erger: lonkte deze 'novateur' niet naar het cartesianisme en was hij dus wel zuiver in de leer? Voldoende stof kortom voor een rancuneuze dichter. De toenmalige lezer moet hebben gesmuld - voor zover hij aan Van Hoogstratens kant stond. Dat duurde minstens tot 1726, toen de satiren voor de vijfde keer werden gedrukt. Oog om oog geeft de huidige lezer via deze gedichten een inkijkje in wat zich in de opmars naar de verlichting op theologisch gebied én in Van Tils privéleven afspeelde, en wat Van Hoogstraten bracht tot het plegen van een karaktermoord.